თბილისი

ევროპაში რეკორდული სიცხისა და ხანგრძლივი გვალვის ფონზე კონტინენტის უმნიშვნელოვანესი მდინარეები: დუნაი, რაინი, პო და ლუარა მნიშვნელოვნად დაშრა. ეს უკვე აღარ არის მხოლოდ გარემოსდაცვითი პრობლემა: წყლის დონის მკვეთრი ვარდნა გავლენას ახდენს ენერგეტიკაზე, ტვირთების გადაზიდვაზე, სოფლის მეურნეობასა და ტურიზმზე. სპეციალისტები ამბობენ, რომ ევროპის წინაშე დგას ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული წყალთან დაკავშირებული გამოწვევა ბოლო წლებში.

დუნაი, რომელიც ევროპის მეორე ყველაზე გრძელი მდინარეა და 10 ქვეყანას კვეთს, განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. რუმინეთში მდინარის წყლის დონე ივლისის ბოლოსა და აგვისტოს დასაწყისში მრავალწლიანი საშუალო მაჩვენებლის მნიშვნელოვნად ქვემოთ დაეცა, რის გამოც ფერმერებისთვის სარწყავი წყლის მოხმარება შეიზღუდა, ხოლო სანაოსნო მოძრაობა გართულდა.

სერბეთის მონაკვეთზე წყლის უკიდურესად დაბალმა დონემ მდინარის ფსკერზე მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი გერმანული სამხედრო ხომალდების ნაწილიც გამოაჩინა. ეს ხომალდები 1944 წელს ჩაიძირა და მათი ნაწილი დღემდე ასაფეთქებელ მასალას შეიცავს, რაც დამატებით საფრთხეს ქმნის სანაოსნო მოძრაობისთვის.

დაბალი წყალმოვარდნა განსაკუთრებით მწვავედ აისახა ენერგეტიკაზე. დუნაის წყალს რამდენიმე ატომური ელექტროსადგური რეაქტორების გასაგრილებლად იყენებს. როდესაც მდინარის დონე იკლებს და წყალი თბება, სადგურებს სიმძლავრის შემცირება ან მუშაობის შეჩერება უწევთ.

უნგრეთში ქვეყნის ერთადერთმა ატომურმა ელექტროსადგურმა, Paks-მა, მუშაობა ნაწილობრივ შეამცირა, ხოლო რუმინეთშიც მსგავსი პრობლემები დაფიქსირდა. ენერგიის დეფიციტის თავიდან ასაცილებლად ხელისუფლებებმა ენერგიის დაზოგვის ზომებიც აამოქმედეს, მათ შორის, ღამით ქუჩებისა და ისტორიული შენობების დეკორატიული განათების შეზღუდვა.

გვალვამ პრობლემები შექმნა გერმანიასა და ნიდერლანდებშიც. ევროპის ერთ-ერთი მთავარი სატრანსპორტო არტერია, მდინარე რაინი იმდენად დაშრა, რომ სატვირთო ბარჟებს სრული დატვირთვით გადაადგილება აღარ შეუძლიათ.

გემები ტვირთის მხოლოდ ნაწილის გადაზიდვას ახერხებენ, რის გამოც გაიზარდა ლოგისტიკური ხარჯები და შეფერხდა ქვანახშირის, ნავთობპროდუქტების, ქიმიური ნედლეულისა და სხვა საქონლის მიწოდება. ანალიტიკოსების შეფასებით, ეს გავლენას უკვე ევროპული კომპანიების ფინანსურ შედეგებზეც ახდენს.

წყლის დეფიციტი სერიოზულ გამოწვევად იქცა სოფლის მეურნეობისთვისაც. დუნაის აუზში ფერმერებს სარწყავი წყლის მოხმარება შეუზღუდეს, ხოლო იტალიის პოს აუზში გვალვამ სასოფლო-სამეურნეო წარმოებასა და ჰიდროენერგეტიკაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. ადგილობრივი ხელისუფლებები უკვე საუბრობენ წყლის რესურსების უფრო მკაცრი მართვის აუცილებლობაზე.

მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ევროპის მასშტაბით მაღალი ტემპერატურის, ხანგრძლივი გვალვისა და არასტაბილური ნალექის კომბინაცია მდინარეების წყლის დონის შემცირების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. მათი შეფასებით, კლიმატის ცვლილება ზრდის როგორც ექსტრემალური სიცხეების, ისე გახანგრძლივებული გვალვების ალბათობას, რაც მომავალშიც უფრო ხშირად იმოქმედებს წყლის რესურსებზე, ენერგეტიკასა და ეკონომიკაზე.

დღეს ევროპის მდინარეების მდგომარეობა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ კლიმატის ცვლილება მხოლოდ გარემოს პრობლემა აღარ არის. როდესაც შრება მდინარე, ზიანდება ენერგეტიკა, ფერხდება ვაჭრობა, იზრდება პროდუქციის თვითღირებულება და რისკის ქვეშ დგება მილიონობით ადამიანის ყოველდღიური ცხოვრება. სწორედ ამიტომ სპეციალისტები წყლის რესურსების მდგრად მართვას ევროპისთვის ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტად მიიჩნევენ.